✍️डा. केदार कार्की

नेपाली बजारमा आँपको सिजन सुरु भएको छ। आँप गर्मीको सबैभन्दा मनपर्ने फलफुल मध्ये एक हो । गर्मीको मौसम छ र यस समयमा देशमा आँपको खपत बढ्छ। बजारमा धेरै प्रकारका आँप उपलब्ध छन्। धेरै मानिसहरूले आँपलाई धेरै स्वाद ,चाख गरेर खान्छन्। यो स्वादमा स्वादिष्ट मात्र नभई स्वास्थ्यको लागि पनि फाइदाजनक मानिन्छ । आजभोलि बजारमा विभिन्न प्रकारका आँप बिक्री भइरहेका छन्। दशहरी, लङ्गडा वा हापुस, यी पहेँलो–हरियो आँपप्रति आकर्षित नहुने सायदै कोही होला ।

गर्मी मौसममा फलफुलको राजा आँप बजारमा जताततै देखिन्छ । वास्तवमा, यो रसिलो फलको आपुर्ति द्रुत गतिमा बढ्न थाल्छ। तर साथसाथै यसको माग पनि दिनप्रतिदिन बढ्न थाल्छ। आँपको सिजन आइपुगेको छ । बजार रंगीन फलफुलले भरिएको छ। आँपको जीवन्त रंगहरूले तपाईंलाई धेरै आकर्षित गर्छ । फलफुल भनेको हामीलाई स्वास्थ्य दिने चीज हो । तर अहिले त्यही फलफुल रोग र मृत्युको कारण बन्दै गएको छ।

विज्ञहरूको चेतावनी अनुसार बजारमा बिक्री भइरहेका आँप, केरा, स्याउ जस्ता फलफ७त्रगयतसलमा खतरनाक रसायन मिसाइँदैछ। वास्तवमा, बजारमा बिक्री भइरहेका फलफुलहरूलाई छिटो पाक्न र तुरुन्तै बजारमा ल्याउन क्याल्सियम कार्बाइड प्रयोग गरी पकाइँदैछ। यसले फलहरू केही घण्टामै पाक्छन् र गुलियो हुन्छन्।

तर के तपाईंलाई थाहा छ यी सुन्दर देखिने आँपले तपाईंलाई बिरामी बनाउन सक्छ७तिस तर, आँपको बढ्दो मागका कारण केही मानिसहरूले यसलाई छिटो पाक्न रसायनको सहारा लिन्छन्। फलफुललाई कृत्रिम तरीका ले पकाउने धेरै विकल्पहरू छन्। यदि तपाईं ग्रामीण क्षेत्रबाट आउनुभएको छ भने, सायद बाल्यकालमा तपाईंले आँप जस्ता फलफुललाई ​​परालको थुप्रोमा राखेर पकाउनुभएको हुनुपर्छ। तर, फलफुल ठुलो मात्रामा पाकाउन सामान्यतया रसायन प्रयोग गरिन्छ। यीमध्ये केही धेरै खतरनाक छन्, जसले घातक रोगहरू पनि निम्त्याउन सक्छ। विशेष गरी यसका लागि क्याल्सियम कार्बाइड जस्ता खतरनाक रसायनहरू प्रयोग गरिन्छ, ज७३घढसन स्वास्थ्यको लागि धेरै हानिकारक छ।

पछिल्ला केही वर्षहरूमा क्याल्सियम कार्बाइड आँप जस्ता फलफुललाई कृत्रिम रूपमा पकाउने सजिलो तरिका बनेको छ। फलफुललाई बगैंचाबाट बजारमा ढुवानी गर्दा यो रसायन मिसाइन्छ, जसले गर्दा फलफुलबाट निस्कने एसिटिलीन ग्यासको कारणले फल छिटो पाक्छ। क्याल्सियम कार्बाइड एक धेरै विषाक्त पदार्थ हो जसले छालाको जलन, श्वासप्रश्वास समस्या र क्यान्सर समेत सहित धेरै स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।रिसर्चगेटले गरेको एक अध्ययनले आँप पाक्न क्याल्सियम कार्बाइड छर्कँदा आँपको गुणस्तरमा असर पर्ने देखाएको छ। यसले आँपको दृढता, उज् र कुसल घुलनशील ठोस पदार्थहरूमा परिवर्तन ल्याउँछ। भिटामिन सी को मात्रामा पनि नकारात्मक परिवर्तनहरू देखिन्छन्।

क्याल्सियम कार्बाइडले एसिटिलीन नामक ग्यास उत्पादन गर्छ, जुन आँप पाक्दा प्राकृतिक रूपमा उत्पादन ह७३घढसने रासायनिक इथाइलिनभन्दा फरक हुन्छ। वेल्डिङ व्यवसायमा एसिटिलीन इन्धनको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। जब क्याल्सियम कार्बाइडबाट एसिटिलीन उत्पादन गरिन्छ, यसमा धेरै विषाक्त अशुद्धताहरू हुन्छन् जसले मानव शरीरमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्न सक्छ। एसिटिलीन एक ग्यास हो जसले सास फेर्ने हावामा अक्सिजनको मात्रा घटाउँछ। यसको अत्यधिक मात्राले शरीरका कोषहरूमा अक्सिजनको कमी हुन्छ, जसका कारण धेरै पटक मानिसहरू अचानक चक्कर लाग्ने वा नर्भस महसुस गर्ने गुनासो गर्छन्। यो ग्यासका कारण टाउको दुख्ने, थकान, निद्रा नलाग्ने, मानसिक तनाव र स्मरणशक्तिमा कमी आउने समस्या पनि देखिएको छ।

केही अध्ययनहरूले क्याल्सियम कार्बाइडको प्रयोगका कारण क्यान्सरको जोखिम पनि ह७३घढसने बताएका छन्। यस्तो अवस्थामा, के क्याल्सियम कार्बाइडले साँच्चै क्यान्सर निम्त्याउँछ७तिस जब क्याल्सियम कार्बाइड ओसिलोपनको सम्पर्कमा आउँछ, त्यसबाट एसिटिलीन ग्यास निस्कन थाल्छ। यो ग्यासमा आर्सेनिक र फस्फोरस जस्ता खतरनाक तत्वहरू ह७३घढसन्छन्। आर्सेनिक स्पष्ट रूपमा क्यान्सरजन हो। त्यसैले यसबाट क्यान्सर ह७३घढसने जोखिम हुन्छ। यस्तो अवस्थामा क्याल्सियम कार्बाइड प्रयोग नगर्नु नै राम्रो हुन्छ । तर यदि तपाईंले कतैबाट आँप किन्नुहुन्छ र त्यसमा पहिले नै क्याल्सियम कार्बाइड हुन्छ भने, तपाईंलाई क्यान्सर हुदैन भन्ने आवश्यक छैन। एक वा दुई पटक केही खाँदा क्यान्सर हुदैन। वर्षौं लाग्छ। त्यसैले धेरै आत्तिनु पर्दैन।

एसिटिलीन र क्याल्सियम कार्बाइडको लामो समयसम्म सम्पर्कमा रहँदा आँखा रातो हुने, जल्ने र चिलाउने समस्या हुन सक्छ। आँपको बक्सा खोल्दा छालामा चिलाउने, रातो हुने र जलन हुने कारण क्याल्सियम कार्बाइड हो। आँपको बट्टामा एसिटिलीन ग्यास भरिन्छ र यसलाई खोल्ने बित्तिकै यो ग्यास साससँगै शरीरमा प्रवेश गर्छ र मुख, नाक, घाँटी र फोक्सोमा द्रुत असर गर्छ र तुरुन्तै खोकी लाग्न थाल्छ। कहिलेकाहीँ, सास फेर्न गाह्रो हुन्छ। क्याल्सियम कार्बाइड कारखानाहरूमा सामान्यतया प्रयोग ह७३घढसने रसायन हो। कतिपयले फलफ७त्रगयतसल छिटो पाक्न यसलाई अवैध रूपमा प्रयोग गर्छन्।

यस्ता फलहरू बाहिरबाट पाकेका देखिन्छन्, तर भित्रबाट काँचै रहन सक्छन्, ज७३घढसन स्वास्थ्यको लागि हानिकारक हुन्छ। यही कारणले गर्दा सरकारले फलफुल पकाउन क्याल्सियम कार्बाइडको प्रयोगमा प्रतिबन्ध लगाएको छ। क्याल्सियम कार्बाइड प्रयोग गरेर पाकेको आँपमा प्राकृतिक गुलियोपन र पोषण कम हुन्छ। यसले पाचन प्रणालीलाई पनि असर गर्छ। लामो समयसम्म खाँदा ग्यास, एसिडिटी र कलेजोको विकार जस्ता समस्या हुन सक्छ। यी आँपहरू विशेष गरी बालबालिका, वृद्धवृद्धा र गर्भवती महिलाहरूका लागि खतरनाक हुन सक्छन्। रसायन प्रयोग गरेर पाकेको आँप कसरी पहिचान गर्ने७तिस

गर्मीमा बजार रंगीन आँपले भरिएको हुन्छ। आँपको स्वाद, रंग, सुगन्ध र बनावटबाट, तपाईं धेरै हदसम्म भन्न सक्नुहुन्छ कि
यो प्राकृतिक रूपमा पाकेको हो वा रासायनिक रूपमा। आँपलाई पानीले भरिएको बाल्टिनमा राख्न७३घढसहोस्, यदि तिनीहरू तैरिन थाले भने मान्नुहोस् कि आँपलाई रसायनको मद्दतले पाकेको हो।

यसबाहेक, आफ्नो हातमा आँप उठाउनुहोस् र तपाईंले तिनीहरूको बाहिरी छालामा हल्का चाउरीपना देख्नुहुनेछ। सामान्यतया मानिसहरू आँपमा चाउरी परेको छ भने त्यो प्राकृतिक रूपमा पाकेको हुन्छ भन्ने विश्वास गर्छन्, तर यो सत्य होइन। यदि आँप हल्का हरियो रंगको छ र चाउरी परेको देखिन्छ भने, यो निश्चित हुन्छ कि आँप रूखमा पाक्नु अघि नै टिपिएको हो र रसायनको मद्दतले पाकाइएको हो। आँपमा हल्का हरियो पात वा दाग देखिनुले पनि यसलाई रसायनको मद्दतले पाकेको देखाउँछ, जबकि प्राकृतिक रूपमा पाकेको आँप हरियो भए पनि कुनै दाग देखिँदैन।

यसको लागि, यी बुँदाहरू हेर्नुहोस् :
रङबाट पहिचान गर्नुहोस्ः यदि आँप बाहिरबाट चम्किलो पहेंलो रभित्रबाट कडा छ भने, यसलाई रसायन प्रयोग गरेर पाकेको हुन सक्छ। प्राकृतिक आँपको रंग अलि असमान हुन्छ। गन्धमा ध्यान दिनुहोस्ः प्राकृतिक आँपको गन्ध मीठो र ताजा
हुन्छ, जबकि रासायनिक रूपमा पाकेको आँपमा या त गन्ध नहुन सक्छ वा थोरै तिखो गन्ध हुन सक्छ।

स्वादको भिन्नता बुसझ्नुहोस्ः रसायन प्रयोग गरेर पाकेको आँपको स्वाद नरम वा अनौठो हुन सक्छ। यसमा कम छ। छोएपछिको बनावट बुझ्नुहोस्ः यदि आँप छोएपछि धेरै नरम वा कडा महसुस हुन्छ भने, यसलाई रसायन प्रयोग गरेर पाकेको हुन सक्छ। प्राकृतिक आँप अलि पाकेपछि आँपमा कालो दाग देखिन थाल्छ र यसको तीव्र स७३घढसगन्ध अझ गहिरो हुन्छ। त्यस्ता आँपहरू तुरुन्तै नखानुहोस् र केही दिन पानीमा भिजाएर सुती कपडाले सफा गर्नुहोस्।

यसले गर्दा आँप क्याल्सियम कार्बाइडको प्रभावबाट मुक्त हुन्छ। नरम हुन्छ। आँप बनाउन कार्बाइड प्रयोग गरिएको छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउन गाह्रो छ तर सरकारले नै प्रतिबन्ध लगाएकोले यसको सम्भावना कम छ। तैपनि, यदि तपाईंले बजारबाट आँप ल्याउनुभयो भने, पानीले राम्ररी धोएर खानु पर्छ। यदि तपाईंलाई कुनै पनि प्रकारको समस्या छ भने डाक्टरसँग परामर्श लिनुहोस् तर सामान्यतया केही मानिसहरूलाई यसमा सानो समस्या हुन सक्छ, यसको सामान्य उपचार छ।

शरीरलाई स्वस्थ राख्नको लागि, पौष्टिक र स्वस्थकर खाना खानु महत्त्वपूर्ण छ, राम्रो गुणस्तरका चीजहरू खानु अझ महत्त्वपूर्ण छ। स्वास्थ्य विज्ञहरू भन्छन्, खाद्य पदार्थमा मिसावट बढ्दै गएको, धेरै प्रकारका रसायन र संरक्षकहरूको प्रयोग भइरहेकोले यसले स्वास्थ्यलाई धेरै हिसाबले गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। खाद्य पदार्थहरूमा हानिकारक रसायनहरू मिसाउँदा वा उच्च गुणस्तरका सामग्रीहरूको सट्टा सस्तो विकल्पहरू प्रयोग गर्दा धेरै प्रकारका रोगहरूको जोखिम बढ्न सक्छ। दुधदेखि भातसम्म, फलफुल र तरकारी पकाउन मसलामा मिसावटसँगै यस्ता धेरै हानिकारक पदार्थहरू प्रयोग गरिन्छ, जसले मिर्गौला र कलेजो लगायत धेरै अंगहरूलाई गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। आजकल यदि तपाईं पनि बजारबाट आँप किनेर खाँदै हुनुहुन्छ भने सावधान रहनुहोस्, तपाईंको अलिकति पनि लापरवाही शरीरको लागि धेरै हानिकारक हुन सक्छ।

आँप हाम्रो स्वास्थ्यको लागि सबैभन्दा लाभदायक फलफुल मध्ये एक हो। यसलाई भिटामिन ए र सीसँगै फाइबर र प्रोटिनको राम्रो स्रोत मानिन्छ। तर आँप खाँदा सानो लापरवाहीले पनि धेरै गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू र विषाक्तता पनि निम्त्याउन सक्छ। यदि तपाईंले कार्बाइडले पाकेका फलफुलहरू राम्ररी नधोई खानुभयो भने, विषाक्तताको जोखिम हुन्छ। यी मानिसहरूका लागि विषाक्त हुन सक्छन्।

शरीरमा यसको अत्यधिक मात्राले गम्भीर छाला समस्या, विषाक्तता र मिर्गौला फेल हुने जोखिम बढाउन सक्छ। फलफुल उत्पादन उद्योगमा काम गर्ने कामदारहरू जो उच्च स्तरको क्याल्सियम कार्बाइडको सम्पर्कमा आउँछन् उनीहरू गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरूको उच्च जोखिममा हुन्छन्। यसले पल्मोनरी एडेमा (फोक्सोमा तरल पदार्थ जम्मा हुनु), कार्डियक अरेस्ट, कोलोन र प्रोस्टेट क्यान्सर जस्ता रोगहरूको जोखिम बढाउन सक्छ।

फलफुल र तरकारीमा प्रयोग हुने हानिकारक रसायनबाट बच्न, तिनीहरूलाई खानुभन्दा कम्तिमा आधा घण्टा पानीमा भिजाउनु र
पानीले राम्ररी सफा गरेपछि मात्र सेवन गर्नु महत्त्वपूर्ण छ। अर्गानिक चीजहरू सेवन गर्नुहोस्। मौसम बिना उपलब्ध हुने र अप्राकृतिक तरिकाले तयार पारिएका वा पकाइएका चीजहरूबाट बच्नुपर्छ।