काठमाडौं । समाजका समस्या देख्दा समाचार लेख्ने, पीडामा परेका मानिस देख्दा सहयोगको हात बढाउने र स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित नागरिकसम्म उपचार पुर्‍याउन विभिन्न संस्थालाई जोड्ने—पत्रकार तथा सामाजिक अभियन्ता राजन थापाको सार्वजनिक यात्राका मुख्य पाटा यिनै हुन्। काठमाडौंको तत्कालीन साङ्ला गाविस–५, हालको तारकेश्वर नगरपालिका–१ सँग सम्बन्धित थापा पत्रकारितासँगै सामाजिक सेवामा सक्रिय छन्। उनका लागि पत्रकारिता केवल घटना टिपोट गर्ने माध्यम होइन, समाजका समस्या उजागर गर्ने जिम्मेवारी पनि हो।

सामाजिक सेवा भनेको भाषण र आश्वासनमा सीमित नभई आवश्यकतामा परेका मानिससम्म प्रत्यक्ष पुग्ने प्रयास हो। सामाजिक विकृति, विसंगति, कला, संस्कृति, राजनीति र जनहितका विषयमा समाचार तथा खोजमूलक सामग्री तयार गर्दै आएका थापा स्वास्थ्य शिविर, विपद् व्यवस्थापन र मानवीय सहयोगका अभियानमा समेत संलग्न छन्। सार्वजनिक समाचारहरूमा उनको पत्रकारिता तथा सामाजिक सेवाको यात्रा एक दशकभन्दा लामो रहेको उल्लेख छ। ‘राजनीति भनेको फोहोरी खेल हो’ पत्रकारिता र सामाजिक सेवामा सक्रिय थापालाई एउटा प्रश्न सोधियो—जनताका समस्या नजिकबाट बुझ्ने र समाज परिवर्तनका लागि काम गर्ने व्यक्ति राजनीतिमा किन प्रवेश नगर्ने? उनको जवाफ थियो, “राजनीति भनेको फोहोरी खेल हो।” राजनीतिबारे व्यक्त गरिएको यो उनको व्यक्तिगत धारणा हो। राजनीतिक नेतृत्व, दल र शासन व्यवस्थालाई नजिकबाट नियाल्दै आएका थापा आफूले प्रत्यक्ष सामाजिक सेवामार्फत समाजसँग जोडिने बाटो रोजेको बताउँछन्।

उनको यात्राले एउटा प्रश्न पनि उठाउँछ—समाज परिवर्तन गर्न राजनीतिक पदमै पुग्नुपर्छ कि नागरिकका रूपमा रहेर पनि जनताको सेवामा योगदान गर्न सकिन्छ? थापाको सार्वजनिक सक्रियता दोस्रो बाटोसँग जोडिएको देखिन्छ। उनी पत्रकारितामार्फत जनताको आवाज उठाउने र सामाजिक अभियानमार्फत स्वास्थ्य सेवा तथा मानवीय सहयोगलाई समुदायसम्म पुर्‍याउने प्रयासमा छन्। उनको राजनीतिक टिप्पणीलाई सम्पूर्ण राजनीतिक क्षेत्रको तथ्यगत निष्कर्षका रूपमा नभई व्यक्तिगत असन्तुष्टिका रूपमा बुझ्नु उचित हुन्छ। कोरोनाको कठिन समयमा शव व्यवस्थापनदेखि जीवनरक्षाका प्रयाससम्म थापाको सामाजिक यात्राको संवेदनशील पाटो कोरोना महामारीसँग जोडिएको छ। उनले उपलब्ध गराएको विवरणअनुसार, महामारीका क्रममा उनले १०६ वटा शवको अन्त्येष्टि तथा व्यवस्थापनमा प्रत्यक्ष सहयोग गरेका थिए।

कोरोनाको समयमा परिवारका सदस्यसमेत नजिक जान डराउने अवस्था, संक्रमणको त्रास र अन्तिम संस्कार व्यवस्थापनको कठिनाइबीच शव व्यवस्थापनमा खटिनु मानवीय सेवाको चुनौतीपूर्ण पक्ष थियो। थापाले महामारीका क्रममा अक्सिजन, आईसीयू बेड, भेन्टिलेटर, औषधि तथा खानाको व्यवस्थापनमा सहयोग गरेको पनि विभिन्न समाचारमा उल्लेख छ। यी कामले उनको सामाजिक सेवाको परिचयलाई स्वास्थ्य शिविरमा मात्र सीमित नराखी विपद् तथा मानवीय संकटका बेलासम्म विस्तार गरेको देखाउँछन्। शव व्यवस्थापनको संख्या र अन्य सहयोगको परिमाणलाई अन्तिम प्रकाशनअघि सम्बन्धित अभिलेख वा समाचार स्रोतसँग पुनः पुष्टि गर्नु उपयुक्त हुन्छ। भूकम्पपछि राहत, विपद्‌मा सहयोग २०७२ सालको भूकम्पपछि काभ्रे, गोरखा र नुवाकोटलगायत प्रभावित क्षेत्रमा राहत सामग्री वितरणमा सहभागी भएको विवरण सार्वजनिक समाचारहरूमा उल्लेख छ।

विपद्का बेला प्रभावित परिवारलाई तत्काल राहत आवश्यक पर्छ। यस्तो समयमा पत्रकारले घटनाको समाचार लेख्नुका साथै सहयोगी संस्था, स्वयंसेवक र पीडित समुदायबीच समन्वय गर्न सक्ने भूमिका पनि हुन्छ। थापाको सामाजिक यात्रामा यही समन्वयकारी भूमिका देखिन्छ। विपद् व्यवस्थापन, स्वास्थ्य सेवा र जनहितका गतिविधिमा विभिन्न सामाजिक संस्था तथा स्वास्थ्य संस्थासँग सहकार्य गर्दै आएको उनको विवरण छ। ७९ शिविरबाट निरन्तर स्वास्थ्य अभियानसम्म थापाको सामाजिक अभियानको प्रमुख क्षेत्र निःशुल्क स्वास्थ्य तथा दन्त स्वास्थ्य शिविर हो।

२०२५ मा प्रकाशित समाचारहरूमा उनले अघिल्लो वर्ष ७९ वटा स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गरेको र आगामी वर्ष १०० भन्दा बढी शिविर गर्ने लक्ष्य राखेको उल्लेख छ। यो संख्या सम्बन्धित समाचारमा प्रकाशित विवरण हो; सबै शिविरको स्वतन्त्र अभिलेखीय प्रमाणीकरण भएको तथ्यका रूपमा भने प्रस्तुत गर्न मिल्दैन। उनले दिएको पछिल्लो विवरणअनुसार स्वास्थ्य शिविर सञ्चालनको संख्या त्यसपछि अझ बढेको छ। स्वास्थ्य सेवाबाट टाढा रहेका नागरिकसम्म चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मी तथा दन्त उपचार सेवा पुर्‍याउने उद्देश्यले उनी विभिन्न संस्थासँग सहकार्य गर्दै आएका छन्। उनको अभियानमा विद्यालय, ग्रामीण बस्ती, दुर्गम क्षेत्र र काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न समुदाय समेटिएका छन्।

शिविरमा चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मी परिचालन, संस्थागत समन्वय र सेवाग्राहीसम्म कार्यक्रम पुर्‍याउने व्यवस्थापन उनको कामको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो। ॐ समाज डेन्टल अस्पतालसँगको आबद्धता राजन थापा ॐ समाज डेन्टल अस्पतालसँग पनि संस्थागत रूपमा जोडिएका छन्। अस्पतालको आधिकारिक वेबसाइटमा उनलाई Board Member तथा पत्रकार एवं सामाजिक कार्यकर्ताका रूपमा परिचय दिइएको छ। अस्पताल र विभिन्न सामाजिक संस्थासँगको सहकार्यमा दन्त स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन तथा स्वास्थ्य सेवा समुदायसम्म पुर्‍याउने अभियानमा उनी संलग्न छन्।

स्वास्थ्य सेवाको पहुँच आर्थिक अवस्था र भौगोलिक दूरीका कारण सीमित भएका नागरिकलाई शिविरमार्फत सेवा उपलब्ध गराउनु उनको सामाजिक अभियानको एउटा महत्त्वपूर्ण पक्ष हो। उनको सार्वजनिक परिचयमा अस्पतालको बोर्ड सदस्यको जिम्मेवारी र समुदायस्तरको सामाजिक सक्रियता एकसाथ देखिन्छ। तारकेश्वर क्लब–६० देखि समुदायस्तरको सेवासम्म थापा तारकेश्वर क्लब–६० का अध्यक्षका रूपमा विभिन्न सामाजिक तथा स्वास्थ्यसम्बन्धी गतिविधिमा संलग्न रहेको सार्वजनिक समाचारहरूमा उल्लेख छ।